TRT'nin 'Mehmed: Fetihler Sultanı' dizisinde Fatih Sultan Mehmed dönemi ve Doğu Türkistan ile ilgili yapılan tarihi hatalar, Çin'den büyük bir tepkiye neden oldu. Olay, hukuk bürosuna intikal etti.
TRT ekranlarında yayınlanan iddialı yapım 'Mehmed: Fetihler Sultanı' dizisi, son bölümünde yer alan bir sahne nedeniyle Çin'in sert tepkisiyle karşılaştı. Dizinin 43-50 dakikaları arasında bulunan bölümde, Doğu Türkistan Yarkand Hanlığı'ndan geldiğini söyleyen Ali Şir Nevai'nin, Fatih Sultan Mehmed'e yönelik 'Çin, kudretiyle erkeklerimizi köle, kızlarımızı ise cariye etmeye karar kılmıştır. Orada yalnız korku vardır' ifadeleri tartışma yarattı.
Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşayan Uygur Türk Mahmut Yakup, bu ifadelere tepki gösterdi. Yakup, dizinin 'tarihten ilham alınarak kurgulanmıştır' notuna rağmen, mensubu olduğu topluluk ve Çin halkı hakkında gerçeğe aykırı, aşağılayıcı ve hakaret niteliğinde ifadeler kullanıldığı iddiasıyla Çin Hukuk Bürosu'na vekalet verdi.
Hukuki Süreç Başladı: İhtarname Gönderildi
Hukuk bürosu, hazırladığı belgeler doğrultusunda TRT Genel Müdürü Muhammed Ziyad Varol, TRT Genel Müdürlüğü, Miray Yapım, filmin yapımcısı Eyüp Gökhan Özekin ve senarist Ozan Bodur'a ihtarname gönderdi. Davacı Yakup'un vekaletiyle, Çin Sincan'daki ilgili tarih araştırma kurumu uzmanları tarafından 9 Haziran 2026 tarihinde 'Mehmed: Fetihler Sultanı' dizisi hakkında uzman bilirkişi raporu düzenlendi.
Uzman Raporu Detayları: Üç Temel İtiraz
Uzman bilirkişi raporunda, dizinin Sincan'ı konu alan bölümlerinin kurgusal bilgiler içerdiği, tarihi olayları yanlış kronolojik sırayla sunduğu ve kamuoyunun tarih algısını yanlış yönlendirdiği ifade edildi. Rapordaki ilk itiraz, 'Doğu Türkistan' adlandırmasına yönelik oldu. Belgede, Çin tarihindeki kaynaklarda Sincan'ın bu adla anılmadığı, 'Türkistan' kavramının Batılı kaynaklarda 18'inci ve 19'uncu yüzyıllarda coğrafi bir adlandırma olarak yaygınlaştığı belirtildi. Uygur tarihçisi Molla Musa Sayrami'nin 1908'de tamamladığı 'Tarih-i Hamidi' adlı eserinde bölgeyi Moğolistan veya Yedi Şehir Bölgesi olarak adlandırması örnek gösterilerek, dizide kullanılan kavramın 15'inci yüzyıla ait olmadığı savunuldu.
Rapordaki ikinci önemli itiraz ise, Fatih Sultan Mehmed ile Yarkand Hanlığı arasında kurulan ilişkiye yöneltildi. Sultan II. Mehmed'in 1451-1481 yılları arasında tahtta bulunduğu, Yarkand Hanlığı'nın ise Cengiz Han soyundan Said Han tarafından Eylül 1514'te kurulduğu kaydedildi. Bu verilere göre, Yarkand Hanlığı, Fatih Sultan Mehmed'in ölümünden yaklaşık 33 yıl sonra ortaya çıktı. Rapor, bu iki siyasi yapının zaman bakımından örtüşmediğini ve dizideki kabul sahnesinin tarihsel olarak mümkün olmadığını vurguladı.
Üçüncü itiraz ise dizideki Ali Şir Nevai'nin konumuna ilişkin oldu. Raporda Nevai'nin 1441-1501 yılları arasında yaşamış Timurlu şair, bilgin ve devlet adamı olduğu, Herat ve çevresinde görev yaptığı ve Hüseyin Baykara'nın hizmetinde bulunduğu belirtildi. Bu bilgiler, dizideki karakterin sunuluş biçimiyle ilgili çelişkileri ortaya koydu.